Vanaf 2008 zijn ziekenhuizen bezig met het implementeren van het veiligheidsmanagementsysteem (VMS). De kern van een VMS is het inventariseren van risico’s en het vastleggen van maatregelen om de risico’s te beheersen en de kwaliteit van zorg continu te verbeteren. Real Time Monitoring van sterfte, verpleegduur en heropnames kan naast incidentmelding een waardevol onderdeel vormen van een VMS. Figuur 1 en 2 tonen de relatie tussen incidenten, complicaties, vermijdbare complicaties en sterfte.

Figuur 1: incidenten, complicaties en vermijdbare complicaties
(Praktijkboek patiëntveiligheid, CBO 2006)

Het incident is een onbedoelde gebeurtenis tijdens het zorgproces die tot schade aan de patiënt leidt, had kunnen leiden of nog kan leiden.
Een complicatie is een onbedoelde of ongewenste uitkomst tijdens of volgend op het handelen van de zorgverlener die voor de gezondheid van de patiënt zodanig nadelig is dat aanpassing van het (be)handelen noodzakelijk is dan wel sprake is van onherstelbare schade.

De vermijdbare complicatie is een onbedoelde gebeurtenis die is ontstaan door het (niet) handelen van een zorgverlener en/of door het zorgsysteem met schade (uitkomst) voor de patiënt, zodanig ernstig dat er sprake is  van tijdelijke of permanente beperking, verlenging of verzwaring van de behandeling dan wel het overlijden van de patiënt.

In figuur 2 geven we aan waar sterftemetingen in dit systeem gepositioneerd kunnen worden. Elk sterfgeval in het ziekenhuis wordt gezien als een complicatie. Een deel hiervan valt in het part van de vermijdbare complicaties. Een SMR kan beschouwd worden als een indicator voor de vermijdbare complicaties met een dodelijke afloop. De inherent medische risico’s zijn immers ‘uitgeschakeld’ door standaardisatie voor casemix.

Figuur 2: vermijdbare complicaties en sterfte
(Basisfiguur ontleend aan Praktijkboek patiëntveiligheid, CBO 2006)

Verpleegduur en heropnames

Om complicaties (zonder dodelijke afloop) op te sporen kunnen verpleegduur en heropnames als indicator gebruikt worden. Als een patiënt na een operatie bijvoorbeeld veel langer dan verwacht in het ziekenhuis ligt, kan dit een indicatie zijn dat er een complicatie is opgetreden. Ook als een patiënt binnen 28 dagen na ontslag weer - niet gepland - wordt opgenomen, is dit een signaal dat er mogelijk een complicatie is geweest.

Naast het monitoren van sterfte, past het monitoren van verpleegduur en heropnames goed in het VMS. Het blijkt een goede aanvulling te zijn op de complicatieregistratie, juist doordat je met behulp van RTM cases kunt opsporen en heel gericht dossieronderzoek kunt uitvoeren. De ervaring leert dat dit zelfs in een paar minuten tijd al zeer interessante informatie op kan leveren.

Kijk voor meer toepassingsmogelijkheden van RTM in het veiligheidsbeleid van het ziekenhuis bij Aanvliegroutes RTM.